مبارزه با مفاسد اخلاقي و اجتماعي يكي از عوامل اصلي و موثر در بازدارندگي از فساد و هر گونه آلودگي و انحرافي , رشد و احيا و تقويت باورهاي اخلاقي و معنوي و تاكيد بر كرامت انسانهاست . ارزشهاي ايماني و اعتقادي و اخلاقي , خود , بزرگترين سرمايه براي صيانت جامعه و جلوگيري از انحراف و تحريف و فساد است و بهترين راه مبارزه با ريشه هاي فتنه و فساد به حساب مي آيد. اگر بخواهيم جامعه اي سالم و محيطي پاك و پاكيزه و به دور از آلودگيها و انحرافات داشته باشيم , بهترين و ارزان ترين كار , خودسازي و سلامت دروني انسانها و مسئوليت پذيري فرد فرد افراد يك ملت و يك امت است , لذا بهترين سرمايه گذاري براي هر دولت و هر ملتي , سرمايه گذاري روي مسايل فرهنگي , معنوي , اخلاقي , تربيتي و احياي وجدان بيدار و زنده انسانها و تقويت وجدان كاري و انضباط اجتماعي و نظم پذيري و مسووليت شناسي و مسئوليت پذيري و تقوا و پاكي و معنويت و اخلاق و كرامت و شرافت و مبارزه با رذايل اخلاقي و امتيازطلبي و پارتي بازي و فرصت طلبي و زراندوزي و تمايلات شهواني و مال پرستي و جاه پرستي است و چنانچه فرد فرد خانواده و ملت , بتوانند بر ضعفهاي اخلاقي و بيماريهاي رواني و ناهنجاريهاي اجتماعي و تربيتي و فرهنگي پيروز گردند , خود , بزرگترين پيروزي و بهروزي و موفقيت را به دست آورده اند و براي بسياري از قوانين و مقررات , ضمانت اجراي دروني تحصيل كرده اند و نيازي به نيروي پليس و دستگاههاي عريض و طويل دولتي و قضايي و نظارتي و بازرسي و بوروكراسي اداري و هزينه هاي سنگين و كمرشكن زندان و بهداشت و درمان و اعتياد و مانند آن نخواهند بود. در فرهنگ انبيا(ع ) مساله ارزشهاي الهي , يك اصل عميق ريشه دار و بنيادين است و تمامي هم و غم انبيا(ع )را , پاسداري از ارزشها و هدايت افكار و انديشه ها و ايجاد فضاهاي نو و معنوي تشكيل مي دهد تا بشريت را از ظلمات به سوي نور رهنمون شود و از گرداب جهالتها و خرافات برهاند و ديو جهل و غرور را از پاي در آورد و چراغ اميد و اخلاق و حكمت را روشن سازد و فضا را براي اصلاح عميق و ريشه دار امور هموار سازد و جامعه را به سمت نور هدايت كند. اين درس را , به وفور , در نهج البلاغه شريف مي توان ديد و از عمق بيانات دلپذير علي (ع ) مي توان شنيد , باشد تا تشنگان وادي معرفت به خود آيند و ره توشه اي از انوار ولايت آن حضرت توشه راه سازند
امسال هم در مراسم ويژه آغاز سال تحصيلي كه با حضور رياست محترم جمهوري در شهرستان بم برگزار شد دكتر احمدي نژاد سئوالاتی را مطرح كردند كه اميدواريم همه دانش آموزان و فرهنگيان در اين رقابت فرهنگي و علمي مشاركت گسترده داشته باشد
اما سئوالات رئيس جمهور محترم :
سوالات پرسش مهر7 رییس جمهور به این شرح است:
1- نقش مهرورزی در پیشرفت و تعالی جامعه چیست؟
2- نقش مهرورزی در برپایی عدالت در جامعه چیست؟
3- نقش مهرورزی در ایجاد وحدت و اتحاد در جامعه چیست؟
4- نقش مهرورزی در ایجاد جامعه پیشرفته و نمونه چیست؟
5- چه کنیم که جوامع یکدیگر را دوست داشته باشند؟
6- موانع محبت چیست؟
7- چه کسانی نمی خواهند انسانها دوست، یاور و عاشق یکدیگر باشند؟
4 ـ مبارزه با تملق و چاپلوسي « الثنا باكثر من الاستحقاق ملق و التقصير عن الاستحقاق عي او حسد » ستودن , بيش از حد استحقاق , چاپلوسي است و كم گذاشتن از حد استحقاق , ناتواني يا حسادت است . « بعده ممن تباعد عنه زهد و نزاهه و ذنوه ممن دنا منه لين ورحمه . ليس تباعده بكبر و عظمه و لا دنوه بمكر و خديعه » دوري انسان باتقوا از هر كس كه از وي فاصله مي گيرد ناشي از زهد و پاكيزگي است و نزديكي او نشانه نرمي و رحمت است . دوري او از روي تكبر و عظمت و نزديكي او از روي مكر و خدعه نيست .
5 ـ مبارزه با اغنيا و مترفين « و اما الاغنيا من مترفه الامم فتعصبوا لاثار مواقع النعم » اغنيا و ثروتمندان از امتهاي خودكامه به واسطه نعمتهايي كه خداوند نصيب ايشان كرده بود تعصب ورزيدند و بر مال و ثروت خود نازيدند.
6 ـ مبارزه با تباني و ساخت و پاخت « و لا تخالطوني بالمصانعه » با من با ساخت و پاخت و تباني , معاشرت نكنيد.
7 ـ قاطعيت در حسابرسي بيت المال « اما بعد , فقد بلغني عنك امر ان كنت فعلته فقداسخطت ربك و عصيت امامك و اخزيت امانتك » خبري از تو به من رسيده , اگر آن را انجام داده باشي پروردگارت را به غضب آورده اي و امامت را عصيان كرده اي و در امانت خيانت كرده اي . به من خبر رسيده كه محصولات زمين را برداشته اي و آنچه زير پا داشته اي گرفته اي و آنچه در دستت بوده خورده اي . سريعا حسابت را بفرست و بدان كه حساب خدا سخت تر است .
8 ـ نفي تبعيض حتي نسبت به نزديكترين افراد داستان عقيل و فرزندانش نامه به ابن عباس نامه به زياد بن ابيه جانشين عبدالله بن عباس .
9 ـ هشدار در مورد خيانت در بيت المال و مبارزه با آن « و ان عملك ليس لك بطعمه ... » قطعا عمل تو طعمه اي براي تو نيست بلكه آن عمل امانتي است در گردن تو و تو زيردست كسي هستي كه بالاتر از توست . « و ان اعظم الخيانه خيانه الامه و افظع الغش غش الايمه » همانا از بزرگترين خيانتها خيانت به امت است و از ذلت بارترين و رسواترين غشها , فريبكاري پيشوايان است .
با توجه به اهميت و حساسيت اين موضوع , سيره و شيوه ها و سياستهاي آن بزرگوار را در راه تحقق عدالت و مبارزه با بي عدالتي , تبعيض , پرخوري , ظلم , تجاوز , خودسري , خيانت , رشوه , زورگويي و دهها عمل خلاف ديگر , پي مي گيريم و راههاي روشن آن حضرت را در راه تحقق و اجراي عدالت باز مي نماييم .
1 ـ مبارزه با جنون قدرت امام (ع ) خطاب به مالك اشتر مي نويسد : « فانظر الي عظم ملك الله فوقك و قدرته منك علي ما لاتقدر عليه » نگاه كن به عظمت ملك خداوند بر بالاي تو و قدرت خداوند بر آنچه تو بر آن قدرت نداري . »
2 ـ تصفيه و پالايش جامعه از عناصر فاسد و فرصت طلب « و الذي بعثه بالحق لتبلبلن بلبله ولتغربلن غربله » به خداوندي كه پيامبر را به رسالت و حق مبعوث نمود , همه شما در بوته آزمايش در خواهيد آمد و آزمايش خواهيد شد , آزمايش شدني . « و الله لا اكون كالضبع تنام علي طول اللدم » به خدا قسم من مانند كفتار نخواهم ماند كه با طول هشدارها بخوابد... »
3 ـ مبارزه با تكبر و تفرعن « ايها الناس , شقوا امواج الفتن بسفن النجاه و عرجوا عن طريق المنافره و ضعوا تيجان المفاخره » اي مردم , امواج طوفاني فتنه و فساد را با كشتيهاي نجات بشكافيد و از راه عداوت و نفرت نسبت به يكديگر برگرديد و تاجهاي افتخار و مباهات را زمين بگذاريد. « فلا تكلموني بما تكلم به الجبابره ... » آن چنان كه با جباران و متكبران سخن گوييد با من سخن نگوييد و در برابر من همچون در برابر اقوياي پرخاشگر به تحفظ و خويشتن داري نپردازيد و با قيافه هاي ساختگي و تصنعي با من معاشرت نكنيد و تصور نكنيد سخن حقي كه به من گفته شود بر من سنگين خواهد آمد و يا من تقاضا دارم تا من را بزرگ انگاريد. »
« العدل فضيله السلطان » عدالت فضيلت زمامدار است .
« العدل فوز و كرامه » عدالت پيروزي و كرامت است .
« العدل قوام الرعيه » عدالت مايه قوام جامعه است .
« العدل اقوي اساس » عدالت قويترين پايه و اساس است .
« العدل راس الايمان و جماع الاحسان و اعلي مراتب الايمان » عدالت سر ايمان و جامع احسان و نيكي و بالاترين مراتب ايمان است .
« اتامروني ان اطلب النصر بالجور فيمن وليت عليه ... » آيا شما من را امر مي كنيد كه در قلمرو زمامداري خود با ستمكاري پيروز شوم . سوگند به خدا هرگز چنين كاري نمي كنم , مادامي كه شب و روز پشت سر هم آيند و مي روند و مادامي كه ستاره اي به دنبال ستاره اي حركت مي كند. اگر مال از آن من بود همه مردم را در تقسيم آن مساوي گرفتم چه رسد به اينكه مال قطعا مال خداست . آري اعطاي مال در غير موردش و نابجا تبذير و اسراف است و صاحبش را در دنيا بالا مي برد و در آخرت زمين مي زند و در نزد مردم او را عزيز مي كند و در نزد خداوند پست و خوارش مي سازد.
« و ايم الله لا نصفن المظلوم من ظالم و لاقودن الظالم بخزامته حتي اورده منهل الحق و ان كان كارها » سوگند به خدا , داد مظلوم را از ظالمش مي ستانم و افسار ستمكارش را مي گيرم و او را تا چشمه سار حق مي كشانم اگر چه او نخواهد.
« و اياك والاستئثار بما الناس فيه اسوه » وبپرهيز از آنكه چيزي را به خود مخصوص گرداني در حالي كه همه مردم در آن يكسان و سهيم و شريك باشند.
« و آس بينهم في اللحظه و النظره ... » و در ميان آنان در همه حال به مساوات رفتار كن و با يك چشم بنگر تا بزرگان در تو طمع ستم بر ناتوانان نبندند و ناتوانان از عدالتت مايوس نشوند.
همان طور كه اشاره شد سخن در اين زمينه فراوان است و نمي توان علي (ع )را بدون عدالت و عدالت را بدون علي (ع )شناخت و يا معرفي كرد. گرچه علي (ع ) جامع همه كمالات است ليكن برجستگي عدل در مكتب آن حضرت و نياز به عدالت در جامعه بشريت و در عصر آن بزرگوار و همه عصرها به اين موضوع جلوه خاصي داده است
اساس و هدف متعالي حكومت اميرالمومنين (ع ) را برقراري قسط و عدالت در جامعه تشكيل مي داد. آن حضرت عدالت را به عنوان هدف بزرگ الهي , انساني و اسلامي خود مي دانست و در راه تحقق آن از هر نوع كوششي دريغ نمي داشت . تاريخ بشريت سراغ ندارد رهبري كه اين همه نسبت به تحقق و اجراي عدالت پافشاري و سخت گيري نموده باشد. حضرت براي برقراري آن رنجهاي فراوان برد و جنگهاي قدرت طلبانه و خودسرانه اي بر وي تحميل شد و سرانجام نيز در همين مسير به شهادت رسيد. سخنان حكيمانه آن بزرگوار , در زمينه عدل و قسط , كتابي گويا و مكتبي نوراني براي همه عدالتخواهان و آزاديخواهان عالم تا قيامت است .از آن ميان اينهاست كه بازگو مي شود :
« العدل افضل سجيه » عدالت برترين خصلت است .
« العدل حياه الاحكام » عدالت موجب حيات احكام الهي است .
« يوم العدل علي الظالم اشد من يوم الجور علي المظلوم » روز عدالت بر ستمگر سخت تر است از روز ستم بر مظلوم .
« كونا للظالم خصما و للمظلوم عونا » دشمن ظالم باشيد و ياور مظلوم .
« بئس الزاد الي المعاد العدوان علي العباد » بد زاد و توشه اي براي قيامت تجاوز و دشمني نسبت به حقوق بندگان خداست .
1- چرا عدالت زیباست؟ رابطه عدالت با پیشرفت کشور چیست؟
2-رابطه عدالت با همدلی و همبستگی مردم چگونه است؟
3-موانع برقراری و گسترش عدالت چیست؟ چه کسانی از برقراری عدالت نگرانند؟
4- مصادیق و زمینه عدالت در حوزه آموزش و پرورش کدام است؟ برای برقراری عدالت در تعلیم و تربیت چه راهکارهایی پیشنهاد می دهید؟
براساس این گزارش ، این اطلاعیه به منزله بخشنامه رسمی وزارت آموزش و پرورش به سازمان های آموزش و پرورش استانها، مناطق و مدارس سراسرکشور تلقی می شود
در نظامهاي بشري بسيار ديدهايم كه حتي با وجود حاكمان عادل و قوانين عادلانه چنانكه بايد و شايد عدالت بر جامعه حاكم نشده و ظلم و ستم در اشكال گوناگون بر مردم جاري شده است و اين همه نبوده است مگر به يكي از دلايل زير: 1. قرار نگرفتن درست اجزاي مختلف حكومت در جاي خود؛ 2. ناآشنايي كارگزاران با وظايف و مسئوليتهايشان؛ 3. ضعف نظام بازرسي و نظارت. در حكومت امام مهدي(ع) نظام حكومتي به شيوهاي شكل گرفته كه امكان ظلم و بيعدالتي به صفر ميرسد. در اين حكومت، اولاً چنانكه گفته شد پارساترين و توانمندترين انسانها به عنوان حكمرانان و كارگزاران برگزيده ميشوند؛ ثانياً وظايف تك تك آنها بيهيچ كم و كاست تعيين ميگردد و حتي به آنها گفته ميشود كه در هنگام حيرت و سرگرداني چه كنند و ثالثاً نظارت و بازرسي دقيق و سختگيرانه بر همة كارگزاران اعمال ميشود. امام صادق(ع) در مورد شيوه گزينش كارگزاران حكومتي در عصر ظهور و نحوة ابلاغ وظايف آنها ميفرمايد: هنگامي كه قائم قيام كند، براي (اداره ) هر يك از مناطق جهان فردي را برگزيده، ارسال ميدارد و به وي ميگويد: پيمان تو به دست توست و اگر با مطلبي مواجه شدي كه آن را نفهميدي و نحوة قضاوت در موردش را ندانستي به دست خود نگاه كن و به آنچه در آن است عمل نما. 20 در مورد قاطعيت و سختگيري امام مهدي(ع) نسبت به كارگزاران و مجريان متخلف در روايتي از امام علي(ع) چنين ميخوانيم: قائم ما قاضيان زشتكار را كنار ميگذارد و دست سازشكاران را از سرتان كوتاه ميكند و حكمرانان ستم پيشه را عزل مينمايد و زمين را از هر نادرست و خائني پاك ميسازد، و به عدل رفتار ميكند... 21 در روايت ديگري قاطعيت و سازش ناپذيري امام عصر(ع) در برابر كارگزاران ناشايست چنين توصيف شده است: مهدي ( عليهالسلام ) بخشنده است؛ او دربارة كارگزاران و مأموران (دولت خويش ) بسيار سختگير است و با ناتوانان و مستمندان بسيار دل رحم و مهربان. 22
پينوشتها : 1 . ر.ك:الصافيالگلپايگاني، لطفالله، منتخب الاثر فيالامام الثاني عشر(ع)، ص478. 2 . ابنحنبل، احمد، المسند، ج3، ص37. 3 . المجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج36، ص351، ج228. 4 . سوره اعراف(7)، آيه 128. 5 . بحارالانوار، ج52، ص232، ح58؛ همچنين ر.ك: همان، ص339، ح83. 6 . صحيفه نور، ج20، ص199-198. 7 . نهجالبلاغه، ترجمه محمد مهدي فولادوند، كلام 20، ص260. 8 . ابنطاووس، ابوالقاسم عليبنموسي، الملاحم والفتن، ص49و122؛ به نقل از: منتخبالاثر، ص469. 9 . المروزي، ابوعبدالله نعيمبن حماد، الفتن (نسخة خطي)، ص95 به نقل از: معجم احاديث الامام المهدي(ع)، ج3، ص295، ح832. 10. النعماني، محمدبن ابراهيم، كتابالغيبة، ص122.بحارالانوارج52،ص354، ح115. 11. بحارالانوار، همان، ص359، ح127. 12. همان، ص386، ح202. 13. الحاكم النيسابوري، ابو عبدالله محمد بن عبدالله، المستدرك عليالصحيحين فيالحديث، ج4، ص554. 14. دخيل، عليمحمدعلي، الامام المهدي، ص271. 15. نهجالبلاغه، ترجمه محمدمهدي فولادوند، خطبه 198، ص252. 16. خوانساري، جمالالدين، شرح غررالحكم و دررالكلم، ج60، ص207، ح1005. 17. القندوزي سليمان بن ابراهيم، ينابيع المودة، ص440. 18. نهجالبلاغه، خطبه 138، ص173-174؛ بحارالانوار، ج51، ص120، ح25. 19. بحارالانوار، ج102، ص111؛ قمي، شيخ عباس، مفاتيحالجنان، دعاي عهد. 20. كتاب الغيبة، ص172؛ بحارالانوار، ج52، ص365، ح144. 21. بحارالانوار، ج51، ص120، ح23. 22. العسكري، نجمالدين جعفربن محمد، المهدي الموعود المنتظر عند علماء اهل السنة و الامامية، ج1، ص270.
چنانكه ملاحظه ميشود امام مهدي(ع) در اين پيماننامه نه تنها از يارانش ميخواهد كه از هرگونه آلودگي و پليدي به دور باشند، بلكه خود نيز متعهد ميشود از همة آنچه يارانش را از آنها منع كرده دوري گزيند و در زندگي خود همان راه و روشي را پيش گيرد كه يارانش را بدان دعوت كرده است. علاوه بر پيماننامه ياد شده امام مهدي(ع) در نخستين سخنراني خود پس از ظهور نكاتي را يادآور ميشوند كه آنها نيز به خوبي راه و روش مبتني بر عدالت و پرهيزكاري آن حضرت را روشن ميسازد. متن اين سخنراني به نقل از امام باقر(ع) چنين است: مهدي هنگام نماز عشاء در مكه ظهور ميكند در حالي كه پرچم رسول خدا، كه درود خدا بر او و خاندانش باد، و پيراهن و شمشير او را با خود دارد و داراي نشانهها و نور و بيان است. وقتي نماز عشاء را به جا آورد با صداي رسا و بلند خود ميفرمايند: اي مردم! خدا را به ياد شما ميآورم. شما اينك در پيشگاه خدا ايستادهايد. او حجت خود را برگزيد و پيامبران را برانگيخت و كتاب (آسماني ) فرو فرستاد و شما را امر كرد كه چيزي را شريك او قرار ندهيد و از او و فرستادهاش اطاعت و فرمانبرداري كنيد و زنده نگه داريد آنچه را كه قرآن زنده كرده است و بميرانيد آنچه را كه او ميرانده است. هواداران راستي و هدايت و پشتيبان تقوي و پرهيزگاري باشيد؛ زيرا نابودي و زوال دنيا نزديك شده و اعلام وداع نموده است. و من شما را به خدا و رسولش و عمل به كتاب خدا و ترك باطل و احياي سنت او دعوت ميكنم. سپس او، بدون قرار قبلي، به همراه سيصد و سيزده مرد، به شمار ياران بدر، كه همچون ابر پاييزي پراكندهاند و زاهدان شب و شيران روزند، ظهور ميكند و خداوند سرزمين حجاز را براي مهدي ميگشايد و او هر كس از بنيهاشم را كه در زندان به سر ميبرد، آزاد ميسازد. آنگاه درفشهاي سياه در كوفه فرود ميآيد و گروهي را به جهت بيعت به سوي مهدي روانه ميسازند و آن حضرت لشكريان خود را به سراسر جهان گسيل داشته و ستم و ستمپيشگان را از ميان برميدارد و همه سرزمينها به دست او به راستي و درستكاري درميآيند. 9 در مورد سيره و روش زندگاني امام مهدي(ع) روايات فراواني نقل شده كه در اينجا به برخي از آنها اشاره ميكنيم: امام صادق(ع) خطاب به ياران خود كه نسبت به ظهور قائم(ع) بيتابي ميكردند، ميفرمايد: چرا در مورد ظهور قائم اين همه شتاب ميكنيد؟! به خدا سوگند كه او لباس خشن ميپوشد، طعام خشن (بيخورشت) ميخورد و... از سيرة جدش رسول خدا، كه درود و سلام خدا بر او باد، پيروي ميكند و زندگاني او مانند زندگي امير مؤمنان، كه بر او درود باد، است. 10 توجه به روايت زير ما را در درك سيرة شخصي امام مهدي(ع) به عنوان حاكم اسلامي ياري ميكند. مفضّلبن عمر، يكي از ياران امام صادق(ع) چنين نقل ميكند: در خدمت ابوعبدالله (امام صادق ) كه بر او درود باد، مشغول طواف بودم. در همين هنگام امام نگاهي به من كرد و فرمود: چرا اينگونه اندوهگيني و چرا رنگت تغيير كرده است؟ گفتم: فدايت شوم! بنيعباس و حكومتشان را ميبينم و اين مال و سلطنت و قدرتي كه در دست آنهاست. اگر هم در دست شما بود، ما هم با شما در آن سهيم بوديم. امام(ع) فرمود: اي مفضل! بدان، اگر قدرت در دست ما بود شبها به تدبير امور و روزها به تلاش و كوشش ميپرداختيم، جامهاي خشن بر تن داشتيم و غذاي بيخورشت ميخوريم، درست مانند شيوة امير مؤمنان، كه بر او درود باد؛ زيرا اگر جز اين عمل شود پاداش آن دوزخ خواهد بود. 11 1-2 . كارگزاران عادل يكي از موانع اساسي كه در برقراري عدالت در جامعه همواره فرا روي مصلحان اجتماعي قرار داشته، نبود مجريان و كارگزاران عادل است. وجود اين مانع بسياري از حركتهاي عدالتخواهانه را با شكست مواجه و بسياري از حكومتهايي را در پي گسترش عدالت در جامعه بودهاند ناكام ساخته است. يكي از تفاوتهاي اساسي حكومت امام مهدي(ع) با ديگر حكومتهايي كه در طول تاريخ داعيه برقراري عدالت داشتهاند اين است كه پيش از اقدام براي تشكيل حكومت به تعداد مورد نياز افراد زبده و برگزيدهاي كه در نهايت تقوا و پرهيزكاري هستند تربيت نموده و با برقراري حكومت جهاني خود، آنها را به سراسر جهان گسيل ميدارد. در مورد ويژگي ياران قائم(ع) در رواياتي از امام صادق(ع) چنين ميخوانيم: ... نشان سجده بر پيشاني آنها نقش بسته است. آنها شيران روز و زاهدان شباند. دلهايشان مانند پارههاي آهن (محكم و استوار ) است و هر كدام از آنها توان چهل مرد را دارا هستند. 12 امام علي(ع) نيز دربارة ويژگي ياران آن حضرت ميفرمايد: خداوند تعالي مردمي را براي (ياري ) او گرد ميآورد، همچنانكه پارههاي ابر گرد آمده و به هم ميپيوندند. خداوند دلهاي آنان را به هم نزديك ميكند. آنها از هيچ كس ترسان نميشوند و از اينكه كسي بدانها وجود قوانين عادلانه يكي از شرايط اساسي تحقق عدالت اجتماعي است و بدون وجود آن، حكمرانان عادل به تنهايي نخواهند توانست چنانكه بايد و شايد عدالت را در جامعه حكمفرما سازند. بپيوندد شادمان نميگردند. تعداد آنها همان تعداد اصحاب بدر است. هيچ كس از پيشينيان از آنها سبقت نميگيرد و هيچكس از آيندگان به آنها نميرسد. 13 آري، امام مهدي(ع) چنين مردمي را براي اداره حكومت خود برميگزيند و هر يك از آنها را بر منطقهاي حاكم ميسازد. چنانكه امام صادق(ع) ميفرمايد: حضرت مهدي يارانش را در همه شهرها پراكنده ميسازد و به آنها دستور ميدهد كه عدل و احسان را شيوة خود سازند و آنها را فرمانروايان كشورهاي جهان گرداند و به آنها فرمان ميدهد كه شهرها را آباد سازند. 14 1-3 . قوانين عادلانه وجود قوانين عادلانه يكي از شرايط اساسي تحقق عدالت اجتماعي است و بدون وجود آن، حكمرانان عادل به تنهايي نخواهند توانست چنانكه بايد و شايد عدالت را در جامعه حكمفرما سازند. بدون ترديد كتاب الهي و سنت رسول خدا(ص) بيان كننده عادلانهترين قوانين هستند و در صورت حاكم شدن بيكم و كاست آنها جامعه طعم عدالت را خواهد چشيد. چنانكه امام علي(ع) در برخي از بيانات خود قرآن را آينه تمام عدالت معرفي كرده است. از جمله ميفرمايد: قرآن، معدن ايمان و چشمهسار آن؛ چشمههاي علم و درياهاي آن، باغهاي عدل و آبگيرهاي آن است. 15 و در جاي ديگر در وصف قرآن ميفرمايد: آن فضل است و هزل نيست، آن گويا به طريقة عدلو امر كننده به فضل است. 16 از اين رو يكي اقدامات مهمي كه امام مهدي(ع) براي تحقق عدالت اجتماعي انجام ميدهند احياي احكام كتاب و سنت رسول خداست، كه در طول زمان به فراموشي سپرده شده و جز پوستهاي از آنها باقي نمانده است. پيامبر گرامي اسلام(ص) در اين زمينه ميفرمايد: دوازدهمين فرزندم از ديدهها غايب شده و پنهان ميگردد، تا اينكه زماني براي امت من فرا رسد كه از اسلام جز نام و از قرآن جز نقشي باقي نميماند، در اين هنگام خداوند بزرگ مرتبه به او اجازه قيام ميدهد و اسلام را با او آشكار و تجديد ميكند. 17 امير مؤمنان علي(ع) در بيان بسيار زيبايي اقدام امام مهدي(ع) در زمينه حاكم كردن احكام قرآن بر هواجس و اميال نفساني انسانها را، به عنوان مقدمه برپايي عدالت، چنين توصيف ميكنند: هواهاي نفساني را به متابعت هدايت الهي بازميگرداند، آن زمان كه مردم هدايت الهي را به متابعت هواهاي نفساني درآورده باشند. آراء و انديشهها را تابع قرآن گرداند وقتي كه قرآن را تابع آراء و انديشههاي خود ساخته باشند... و او به شما نشان خواهد داد كه دادگري چگونه است و كتاب خدا و سنت را كه متروك شده زنده گرداند. 18 به دليل همين پيوند ناگسستني احياي احكام كتاب و سنت و برقراري عدالت است كه در دعاي عهد طلب ميكنيم: خداوندا! او را پناهگاه بندگان ستمديدهات و ياري دهنده كسي كه جز تو ياوري ندارد، قرار ده و به وسيلة او احكام قرآن را كه تعطيل گرديده برقرار ساز و او را برپا دارندة آنچه از نشانههاي دينت و سنتهاي پيامبرت، كه درود خدا بر او و خاندانش باد، وارد شده قرار ده. 19 4-1 . نظام عادلانه تحقق عدالت اجتماعي گذشته از همه شرايط بالا به امر ديگري نيز نيازمند است و آن وجود يك نظام حكومتي مبتني بر عدالت است. نظامي كه جايگاه هركس به درستي در آن تعيين شده باشد، همه مسئولان وظايف خود را به درستي بشناسند و بدان عمل كنند و بالاخره همه احساس كنند كه بر كار آنها نظارت وجود دارد و در صورت خطا و لغزش از آنها بازخواست ميشود.
با بررسي اجمالي رواياتي كه شيعه و اهل سنت در زمينة بشارت به ظهور مهدي(ع) نقل كردهاند، روشن ميشود كه در اين روايات آنچه بيش از هر چيز ديگر مورد توجه قرار گرفته برپا داشتن قسط و عدل و نابود كردن ظلم و جور از سوي آن حضرت است. براساس بررسي مؤلف كتاب منتخبالاثر در منابع و مصادر شيعه و اهل سنت نزديك به 130 حديث، دلالت بر اين دارد كه امام مهدي(ع) زمين را پس از آنكه از ظلم و ستم پر شده است، از عدل و داد آكنده ميسازد. 1 كه از آن جمله ميتوان به اين روايات اشاره كرد: پيامبر گرامي اسلام(ص) ميفرمايند: شما را به مهدي بشارت ميدهم. او در زماني كه مردم گرفتار اختلاف، درگيري و آشوبها هستند، در امت من برانگيخته ميشود و جهان را از عدالت و برابري پر ميسازد، همچنانكه از ظلم و ستم پر شده بود. 2 از امام محمدباقر(ع) نيز نقل شده است كه: پدرم از پدرش و او از پدرانش براي من نقل كردند كه رسول خدا، كه درود و سلام خدا بر او باد، فرمودند: امامان پس از من دوازده نفرند به تعداد نقباي بنياسرائيل، نه نفر از آنها از نسل حسين، كه بر او درود باد، هستند و نهمين آنها قائم ايشان است. او در آخرالزمان به پا ميخيزد و زمين را از عدل پر ميسازد؛ بعد از آنكه از ستم و بيعدالتي پر شده بود. 3 توجه خاص روايات به موضوع عدالت گستري امام مهدي(ع) و فراواني رواياتي كه در اين زمينه وارد شدهاند همه بر نقش محوري اين موضوع در قيام و انقلاب جهاني آن حضرت و جايگاه خاص آن در حكومت مهدوي دلالت دارند. از اين رو لازم است در پژوهشها و بررسيهايي كه در زمينة انقلاب و حكومت امام مهدي(ع) صورت ميگيرد به اين موضوع بيش از پيش توجه شود و ابعاد مختلف عدالتگستري و ظلمستيزي آن حضرت تبيين گردد. عدالت مهدوي را از دو زاويه ميتوان مورد بررسي قرار داد؛ يكي از نظر اركان و پايههاي اين عدالت و ديگري از نظر گستره و عمق اين عدالت. اگر چه بحث جامع و كامل از هر يك از زواياي ياد شده مجال وسيعي ميطلبد، اما در اين مقال تلاش خواهيم كرد كه در حد توان خود، به اجمال، هر يك از اين دو جنبه را مورد بررسي قرار دهيم. 1 ـ اركان و پايههاي عدالت مهدوي برپايي عدالت در هر جامعهاي نيازمند اركان و پايههاي متعددي است و نبود هر يك از اين اركان موجب ناپايداري عدالت در آن جامعه ميشود. مهمترين اركان عدالت عبارتند از: 1. حاكم عادل؛ 2. كارگزاران عادل؛ 3. قوانين عادلانه؛ 4. نظام عادلانه. 1-1 . حاكم عادل بدون شك آنگاه ميتوان از جامعه و حكومتي انتظار حركت به سوي عدالت داشت كه امام و حاكم آن جامعه خود در مسير عدالت باشد و در زندگي فردي و اجتماعي عدالت را پيشة خود سازد. از اين روست كه ميبينيم در نظام حكومتي كه شيعه ترسيم ميكند وجود امام عادل از مهمترين شرايط است و بدون وجود اين امام، حكومت از مشروعيت برخوردار نيست. از نظر شيعه برقراري نظام حكومتي كه همة روابط حاكم بر آن مبتني بر عدالت كامل باشد جز به دست آخرين امام معصوم و خاتم حجتهاي الهي، حضرت مهدي(ع) امكانپذير نيست و از همين روست كه در روايات از دولت آن حضرت به عنوان آخرين دولت ياد شده؛ يعني دولتي كه پس از پشت سر گذاشتن همه تجربههاي بشري و نوميدي از همه الگوهاي حكومتي خود ساخته مستقر ميشود. امام باقر(ع) در اين زمينه ميفرمايند: دولت ما آخرين دولتهاست. هيچ خاندان صاحب دولتي نميماند مگر اينكه پيش از (دولت ) ما به حاكميت ميرسند تا زماني كه سيرة (حكومتي ) ما را ميبينند نگويند: «اگر ما هم به حاكميت ميرسيديم به همينگونه رفتار ميكرديم» و اين سخن خداوند، صاحب عزت و جلال است كه: «سرانجام نيك از آن پرهيزگاران است». 4و5 البته اين سخن به اين معنا نيست كه هرگونه تلاش براي برقراري عدالت در دوران غيبت بيفايده است و يا اساساً نبايد در اين دوران حركتي را براي استقرار نظام عادلانه؛ حتي در سطحي محدود انجام داد، بلكه معناي اين سخن اين است كه تا پيش از ظهور امام مهدي(ع) هيچ حكومتي نميتواند ادعا كند كه توان برقراري نظام عادلانه كامل را دارد. چنانكه امام راحل قدس سره فرمود: البته اين پر كردن دنيا را از عدالت، اين را ما نميتوانيم بكنيم، اگر ميتوانستيم ميكرديم. اما، چون نميتوانيم بكنيم ايشان بايد بيايند... اما ما بايد فراهم كنيم كار را، فراهم كردن اسباب اين است كه كار را نزديك بكنيم، كار را همچو بكنيم كه مهيا بشود عالم براي آمدن حضرت(ع). 6 بنابر آنچه گفته شد نخستين شرط برقراري يك نظام عادلانه كامل وجود امام معصوم عادل است. پيشوا و رهبر مسلمانان بايد در بالاترين مرتبة تقوا و پرهيزكاري و از هرگونه شائبه ظلم و ستم به دور باشد. چنانكه امام علي(ع) ميفرمايد: ... خداوند بر پيشوايان دادگر واجب فرموده كه خود را در معيشت با مردم تنگدست برابر دارند تا بينوا را رنج بينوايي به ستوه نياورد. 7 امام مهدي(ع) به عنوان رهبر معصومي كه تحقق بخش عدالت در سراسر جهان خواهد بود، خود در بالاترين درجة عدالت قرار دارد و روش و منش او كاملاً بر عدالت منطبق است. توجه به مفاد بيعتي كه امام در آغاز قيام خود از يارانش ميگيرد ما را به عمق سيره و روش مبتني بر عدالت آن حضرت رهنمون ميسازد: ... با او بيعت ميكنند كه هرگز: دزدي نكنند؛ زنا نكنند؛ مسلماني را دشنام ندهند؛ خون كسي را به ناحق نريزند؛ به آبروي كسي لطمه نزنند؛ به خانة كسي هجوم نبرند؛ كسي را به ناحق نزنند؛ طلا، نقره، گندم و جو ذخيره نكنند؛ مال يتيم را نخورند؛ در مورد چيزي كه يقين ندارند، گواهي ندهند؛ مسجدي را خراب نكنند؛ مشروب نخورند؛ حرير و خز نپوشند؛ در برابر سيم و زر سر فرود نياورند؛ راه را بر كسي نبندند؛ راه را ناامن نكنند؛ گرد همجنسگرايي نگردند؛ خوراكي را از گندم و جو انبار نكنند؛ به كم قناعت كنند، طرفدار پاكي باشند؛ از پليدي گريزان باشند؛ به نيكي فرمان دهند؛ از زشتيها باز دارند؛ جامههاي خشن بپوشند؛ خاك را متكاي خود سازند؛ در راه خدا حق جهاد را ادا كنند و... او نيز در حق خود تعهد ميكند كه: از راه آنها برود؛ جامهاي مثل آنها بپوشد؛ مركبي همانند مركب آنها سوار شود؛ آنچنانكه آنها ميخواهند باشد؛ به كم راضي و قانع شود؛ زمين را به ياري خدا پر از عدالت كند آنچنانكه پر از ستم شده است؛ خدا را آنچنانكه شايسته است بپرستد؛ براي خود دربان و نگهبان اختيار نكند و... 8
دكتر محمود احمدي نژاد رئيس جمهور اسلامي ايران كه صبح شنبه در آئين آغاز سال تحصيلي جديد در دبيرستان دخترانه 17 شهريور شهرستان بم سخن ميگفت با تاكيد بر اينكه كودكان نوجوانان و جوانان كشور طلوع زندگي و رمز بقاي بشريتاند، تصريح كرد: دانشمندان آينده كشور، نيكان، نخبگان، خدمت گذاران به مردم و پاسداران عرصه تمدن و فرهنگ كشور و رهروان راه عزت و استقلال ايران از ميان دانش آموزان بر ميخيزند و اين دانش آموزان كشورند كه ميراث گذشتگان را حفظ و با علم آموزي آينده كشور را ميسازند. رئيس جمهور با گراميداشت ياد و خاطره شهداي دانش آموز و فرهنگي، شهيد فهميده را معلم ايثار و شهادت ناميد و تصريح كرد: ما به جوانان و نوجوانان ايران اسلامي افتخار ميكنيم.
رئيس شوراي عالي آموزش و پرورش، سال تحصيلي جديد را جشن آغاز مجاهدت در عرصه علم و دانش دانست و افزود: دانش آموزان بايد با حفظ فرصتها و توكل به خدا خود را براي ساختن كشور آماده سازند و با صداقت و مهرباني، مهر ورزي به مردم را ترويج دهند. وي با توصيه به دانش آموزان در جهت حفظ نشاط و شادابي گفت: بي شك بدون علم و معرفت و تلاش و خلاقيت آينده زيبا نيست و ياس اسلحه شيطان است. رئيس جمهور تاكيد كرد: زندگي انسان عالم مملو از اميد و طراوت است و دولت اسلامي تلاش ميكند تا زمينه شكوفايي همه استعدادهاي نوجوانان و جوانان كشور را فراهم سازد. احمدي نژاد با بيان اين كه راه رسيدن به قلههاي بلند هدف راهي طلولاني است، افزود: ملت ما در مسير تكاپوي موانع را از ميان برميدارد و با كوشش چون خورشيد ميدرخشد.
رئيس جمهور اظهار داشت: نسلهاي قبلي كارهاي بزرگي كردند و با همت خود آزادي و استقلال را به دست آورده و با ايثار و شهادت نيز تماميت كشور را حفظ كردند و اينك جوانان برومند كشورند كه بايد نقش مهم و تاريخي خود را در جهت پيشرفت مادي و معنوي كشور ايفا كنند. وي خطاب به دانش آموزان تاكيد كرد: جوانان امروز كشور برخلاف خواست دشمن به فنون روز دنيا دسترسي پيدا ميكنند و فردا نوبت دانش آموزان امروز است كه قلههاي دانش را فتح كنند كه اين تنها در پرتو ايمان و مجاهدت بيوقفه علمي است. رئيس جمهور از معلمان و فرهنگيان به عنوان اركان اصلي فرآيند تعليم و تربيت ياد كرد و با ستايش از نقش ارزنده آنان در توليد علم و فن آوري، گفت: ما نميتوانيم حق معلمان را ادا كنيم و تنها شكوفايي گلهاي بوستان علم و دانش است كه چشمان معلمان را در مسير پيشرفت و تعالي روشن ميسازد. احمدي نژاد با تاكيد بر اين كه دولت اسلامي در تلاش است تا محيط آموزش و پرورش را محيطي شاد و با نشاط بسازد، تاكيد كرد: دولت اسلامي در تلاش است تا با ارتقاء سطح علمي و رفع دغدغهها همه توان فرهنگيان كشور را در جهت تعالي مسير آينده به كار گيرد. وي با بيان اين كه بم امروز سر بلند از حادثهاي دردناك شانه هاي جوانان با نشاط و اميدوار به آينده راه خود سازي و سازندگي را در پيش گرفته است، افزود: امروز جوانان و نوجوانان بم ميتوانند الگوي مناسبي براي همه جوانان ايران اسلامي باشند.
رئيس جمهوري در ادامه طبق روال سالهاي گذشته به طرح پرسش مهر پرداخت و با اشاره به چهار شعار عدالت گستري، مهرورزي، خدمت به بندگان و پيشرفت مادي و معنوي كشور، عدالت را محور پرسش مهر امسال دانست و با طرح چهار سوال از دانش آموزان پرسيد چرا عدالت زيباست و رابطه عدالت با پيشرفت كشور چيست؟ احمدي نژاد در سوال دوم خود پرسيد رابطه عدالت با همدلي و همبستگي مردم چگونه است؟ موانع گسترش عدالت در كشور موضوع سؤال ديگر رئيس جمهور بود كه در ادامه پرسيد چه كساني از برقراري عدالت نگرانند؟ احمدي نژاد در آخرين سوال خود از دانش آموزان كشور در آغاز سال تحصيلي پرسيد: مصاديق و زمينههاي عدالت در حوزه آموزش و پرورش كدام است و در تعليم و تربيت چه راهكارهايي پيشنهاد ميدهيد؟ رئيس جمهوري در پايان سخنان خود از بخشهاي مختلف دبيرستان جديد التاسيس 17 شهريور بم ديدن كرد و در ادامه به پرسشها و درخواستهاي دانش آموزان اين دبيرستان پاسخ گفت
رئيسجمهوري با طرح چهار «پرسش مهر» از دانش آموزان كشور خواست به اين
سؤالات پاسخ دهند. رئيسجمهوري اسلامي ايران طبق روال سالهاي گذشته رؤسايجمهور، صبح شنبه در مراسم آغاز سال تحصيلي دبيرستان دخترانه 17 شهريور شهرستان بم به طرح پرسش مهر خود از دانش آموزان كشور پرداخت. دكتر محمود احمدينژاد با اشاره به چهار شعار عدالت گستري، مهرورزي، خدمت به بندگان خدا و پيشرفت مادي و معنوي كشور، «عدالت» را محور پرسش مهر امسال دانست و با طرح چهار سؤال از دانشآموزان پرسيد: چرا عدالت زيباست و رابطه عدالت با پيشرفت كشور چيست؟
احمدينژاد در سؤال دوم خود از دانش آموزان پرسيد: رابطه عدالت با همدلي و همبستگي مردم چگونه است؟ موانع گسترش عدالت در كشور
موضوع سؤال ديگر رئيسجمهور بود كه در ادامه پرسيد چه كساني از برقراري عدالت نگرانند؟
احمدينژاد در آخرين سؤال خود از دانش آموزان كشور در آغاز سال تحصيلي پرسيد: مصاديق و زمينههاي عدالت در حوزه آموزش و پرورش كدام است و در تعليم و تربيت چه راهكارهايي پيشنهاد ميدهيد؟